Kolajen kutularının üzerinde aynı kelime farklı şekillerde karşınıza çıkar: "hidrolize kolajen", "kolajen peptitleri", "doğası değiştirilmemiş tip 2 kolajen". Hepsi kolajendir, ama aynı şeyi anlatmazlar. Bu yazıda hidrolize kolajenin ne olduğunu, nasıl elde edildiğini ve doğası değiştirilmemiş kolajenden nasıl ayrıldığını anlatıyoruz. Amacımız, etiketi okurken hangi formu aldığınızı bilmeniz.
Önce kısaca: kolajen nedir?
Kolajen, vücudun ürettiği temel proteinlerden biridir. Yapısında en çok glisin, prolin ve hidroksiprolin amino asitleri bulunur. Her kolajen molekülü, üç ayrı zincirin birbirinin etrafına sarılmasıyla oluşan üçlü sarmal bir yapıya sahiptir. Tek bir kolajen molekülünün ağırlığı yaklaşık 300 kilodalton (kDa) düzeyindedir [1]. Bugüne kadar yaklaşık 28 kolajen tipi tanımlanmıştır ve bu tipler vücutta farklı dokularda ağırlıklı olarak bulunur [1]. Tipler arasındaki farkı kolajen tipleri yazımızda anlattık.
Hidrolize kolajen nedir, nasıl elde edilir?
Hidrolize kolajen, kolajenin küçük parçalara, yani peptitlere ayrılmış hâlidir. Elde edilme süreci iki adımda özetlenebilir [1]:
- Yapının açılması: Kolajen yaklaşık 40 derecenin üzerindeki ısıl işlemle denatüre olur; üçlü sarmalı oluşturan zincirler birbirinden ayrılır.
- Enzimle parçalama: Ayrılan zincirler proteaz enzimleriyle, belirli bir sıcaklıkta ve asidik ya da bazik ortamda küçük peptitlere bölünür.
Sonuçta elde edilen peptitlerin molekül ağırlığı yaklaşık 3 ile 6 kDa arasındadır [1]. Bu, 300 kDa civarındaki bütün kolajen molekülüne göre çok daha küçük bir yapı demektir. Hidrolize kolajen suda kolay çözünür [1].
Hidrolize kolajen hangi kaynaklardan elde edilir?
Hidrolize kolajen sığır ve domuz gibi kaynaklardan elde edilebildiği gibi balık derisi, pulu ve kılçığı gibi deniz kaynaklarından da üretilir [1]. Kaynak, peptitlerin büyüklüğünü ve çözünürlüğünü etkileyen başlıca etkenlerden biridir [1]. Beslenme tercihiniz varsa kaynağın etikette yazıp yazmadığına bakın.
Doğası değiştirilmemiş kolajen ne demek?
Türkçe etiketlerde sık gördüğünüz "doğası değiştirilmemiş kolajen" ifadesi, kolajenin yukarıda anlatılan ısıl ve enzimatik parçalama işleminden geçirilmediği, üçlü sarmal yapısının korunduğu formu anlatır. Bu formda kolajen, etiketlerde genellikle onlarca miligramla ifade edilen miktarlarda yer alır. Örneğin Rejenem, Q Plus Collagen ve Artromix Collagen'in içerik tablolarında 40 mg doğası değiştirilmemiş tip 2 kolajen yazar.
İkisi arasındaki farklar
| Hidrolize kolajen | Doğası değiştirilmemiş kolajen | |
|---|---|---|
| Yapı | Isıl işlem ve enzimle küçük peptitlere ayrılmış | Üçlü sarmal yapısı korunmuş |
| Molekül büyüklüğü | Yaklaşık 3-6 kDa [1] | Bütün molekül, yaklaşık 300 kDa [1] |
| Suda çözünürlük | Yüksek [1] | Ürün formuna göre değişir |
| Etiketteki adı | Hidrolize kolajen, kolajen peptitleri | Doğası değiştirilmemiş kolajen |
| Sık görüldüğü form | Toz ve kapsül | Kapsül |
İki form bir arada: Artromix Collagen
Artromix Collagen, bir kapsülde 40 mg doğası değiştirilmemiş tip 2 kolajen ile 30 mg hidrolize tip 1 kolajeni birlikte içerir. Aynı kapsülde 300 mg kondroitin sülfat, 120 mg MSM, 80 mg bromelain, 75 mg hyaluronik asit, 75 mg Boswellia serrata ekstresi, magnezyum bisglisinat ile C, D3 ve K vitamini de bulunur. Günde 1 kapsül, bir bardak su ile alınması önerilir.
Artromix Collagen'deki C vitamini, kıkırdağın normal fonksiyonu için gerekli olan normal kollajen oluşumuna katkıda bulunur. Bir kapsül 60 mg C vitamini içerir; bu, beslenme referans değerinin yüzde 75'idir [2]. Çeşitli ve dengeli beslenme ile sağlıklı bir yaşam tarzı önemlidir.
Kolajen olarak yalnızca doğası değiştirilmemiş tip 2 kolajen içeren ürünlerimiz ise Rejenem ve Q Plus Collagen'dir.
Etikette hangi formu aldığınızı nasıl anlarsınız?
Kolajen içeren bir ürünün etiketinde formu anlatan ifade genellikle içerik tablosunda ve içindekiler listesinde yer alır. Şu ipuçları işinizi kolaylaştırır:
- "Hidrolize kolajen", "kolajen peptitleri", "kolajen hidrolizatı": Küçük peptitlere ayrılmış form.
- "Doğası değiştirilmemiş kolajen": Üçlü sarmal yapısı korunmuş form.
- Kolajen tipi: Tip 1, tip 2 ya da tip 3 ifadesi formdan ayrı bir bilgidir; ikisi birlikte yazılır, örneğin "hidrolize tip 1 kolajen".
- Miktar: Toz ürünlerde gram, kapsüllerde miligram birimi yaygındır. Karşılaştırmayı günlük doz üzerinden yapın.
- Kaynak: Sığır, balık ya da domuz kaynağı ve kapsül bileşeni içindekiler listesinde yazar.
Bir ürün yalnızca "kolajen" yazıp formu belirtmiyorsa, bu bilgiyi satın almadan önce üreticiye ya da satıcıya sormanız en doğrusudur. Etiket okumayı adım adım anlattığımız kolajen hap mı toz mu yazımıza da göz atabilirsiniz.
Hidrolize kolajen ne işe yarar?
Türkiye'de takviye edici gıdalarda kullanılabilecek sağlık beyanlarının listesinde kolajenin kendisi için onaylanmış bir beyan bulunmuyor. Listedeki kolajenle ilgili beyanlar, C vitamininin normal kollajen oluşumuna katkısını anlatır ve yalnızca yeterli miktarda C vitamini içeren ürünlerde kullanılabilir [2]. Bu nedenle hidrolize ya da doğası değiştirilmemiş kolajen için bir fayda vaadi yazmıyoruz; formları ve etiketteki karşılıklarını anlatıyoruz.
Sık sorulan sorular
Hidrolize kolajen hangi tip kolajendir?
Hidroliz bir üretim yöntemidir, bir kolajen tipi değildir. Farklı kaynaklardan elde edilen farklı kolajen tipleri hidrolize edilebilir. Hangi tipin kullanıldığı etikette yazar; örneğin Artromix Collagen'de hidrolize kolajen tip 1'dir.
Kolajen peptitleri ile hidrolize kolajen aynı şey mi?
Evet, çoğu etikette bu iki ifade aynı ürünü anlatmak için kullanılır. Her ikisi de kolajenin küçük peptitlere ayrılmış hâlini ifade eder.
Hidrolize kolajen helal mi?
Bu, kolajenin ve kapsülün hangi kaynaktan elde edildiğine ve ürünün sertifikasına bağlıdır. Kaynak bilgisi etikette yer almıyorsa üreticiye ya da satıcıya sorun.
Hidrolize kolajen ne kadar alınmalı?
Miktar ürüne göre değişir ve etikette yazar. Önerilen günlük porsiyonu aşmayın [3]. Kullanım zamanıyla ilgili sorular için kolajen ne zaman içilir yazımıza bakabilirsiniz.
Hidrolize kolajen hangi besinlerde bulunur?
Hidrolize kolajen işlenmiş bir formdur. Besinlerde kolajen, hayvansal bağ dokusu içeren gıdalarda doğal olarak bulunur; bu gıdalardaki kolajen hidrolize formda değildir.
Kaynaklar
- León-López A. ve ark. Hydrolyzed Collagen: Sources and Applications. Molecules. 2019;24(22):4031. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- TİTCK, Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu ekleri (Ek-1 izin verilen sağlık beyanları, Ek-5 beslenme referans değerleri), 2023. titck.gov.tr (PDF)
- Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (2013/49, değişiklikleriyle). mevzuat.gov.tr
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar, gebelik veya emzirme dönemi için hekiminize ya da eczacınıza danışın. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz ve normal beslenmenin yerine geçmez.
Yazar hakkında: Bu yazı Yek Pharma tarafından hazırlanmıştır. Yazıda adı geçen Rejenem, Q Plus Collagen ve Artromix Collagen, Yek Pharma'nın ürünleridir. Yayın tarihi: 28 Eylül 2026.