Kısa cevap: Koenzim Q10 (CoQ10, ubikinon), vücudun kendisinin ürettiği ve et, balık, bitkisel yağ ve kuruyemiş gibi besinlerle de alınan, yağda çözünen bir bileşendir; vücut ürettiği için vitamin sayılmaz. Günlük beslenmeyle ortalama 3-6 mg alınır, yetişkinlere yönelik takviyelerde ise genellikle 30-100 mg bulunur [1]. Türkiye'de koenzim Q10 için onaylı bir sağlık beyanı yoktur. Takviye olarak yağ içeren bir öğünle alınır; varfarin kullananlar başlamadan önce hekimine danışmalıdır.
Bu yazı koenzim Q10'u tek başına ele alıyor. Koenzim Q10'un alfa lipoik asitle aynı tablette kullanımını alfa lipoik asit ve koenzim Q10 bir arada yazımızda ayrıca anlattık.
Koenzim Q10 nedir?
Koenzim Q10, ubikinon adı verilen bileşik ailesinin insanda bulunan üyesidir. Adındaki "10", molekülün kuyruğundaki 10 izopren birimini anlatır [1]. Yağda çözünür ve hücre zarlarında, özellikle hücrelerin mitokondri adı verilen bölümlerinin zarlarında bulunur; vücutta en yüksek düzeyler kalp, karaciğer, böbrek ve pankreasta ölçülür [1][2].
İnsan dahil bütün hayvanlar ubikinonları kendisi üretebildiği için koenzim Q10 vitamin değildir [1]. İngilizce kaynaklarda "coenzyme Q10" ya da kısaca "CoQ10" diye geçer; Türkçe etiketlerde "koenzim Q10", "ubikinon" ya da "ubikinol" yazılır. Hepsi aynı molekülü anlatır; fark, molekülün hangi kimyasal hâlde olduğudur.
Ubikinon ile ubikinol arasındaki fark nedir?
Ubikinon ve ubikinol, koenzim Q10'un iki farklı kimyasal hâlidir: ubikinon tamamen oksitlenmiş hâli, ubikinol ise tamamen indirgenmiş (elektron almış) hâlidir; ikisinin arasında kısa ömürlü bir ara hâl de vardır [1]. Vücutta bu hâller sürekli birbirine dönüşür. Takviyelerde en sık ubikinon bulunur; bazı ürünler doğrudan ubikinol içerir.
| Ubikinon | Ubikinol | |
|---|---|---|
| Kimyasal hâl | Oksitlenmiş | İndirgenmiş |
| Etikette nasıl yazılır | "Koenzim Q10", "ubikinon", "CoQ10" | "Ubikinol", "indirgenmiş koenzim Q10" |
| Takviyelerde ne kadar yaygın | En yaygın form | Daha az yaygın, genellikle daha pahalı |
| Kanda hangi hâlde görülür | Emildikten sonra kanda çoğunlukla ubikinol olarak bulunur [3] | Ubikinol |
| Onaylı sağlık beyanı | Yok [4] | Yok [4] |
İki form arasında takviye edici gıdalar için onaylanmış bir üstünlük yoktur.
"Ubikinol daha iyi emilir" iddiası sık görülür. 65-74 yaş arası 21 sağlıklı kişide yapılan bir karşılaştırmada, 100 mg ubikinol kapsülü ile 100 mg ubikinon kapsülü arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır; ayrıca ubikinon olarak alınan koenzim Q10 da kanda çoğunlukla ubikinol hâlinde görülmüştür [3]. Yani etikette hangisinin yazdığından çok, günlük miktar ve öğünle alınıp alınmadığı belirleyicidir.
Koenzim Q10 hangi besinlerde var?
Koenzim Q10'un başlıca besin kaynakları et, tavuk ve balıktır. Soya, mısır, zeytin ve kanola yağları, kuruyemişler ve tohumlar da iyi kaynaklardır; meyve, sebze, yumurta ve süt ürünleri orta düzeyde içerir [1]. Aşağıdaki tablo bazı besinlerdeki miktarları gösterir:
| Besin | Porsiyon | Koenzim Q10 (mg) |
|---|---|---|
| Sığır eti, kızartılmış | 85 g | 2,6 |
| Ringa balığı, marine | 85 g | 2,3 |
| Tavuk, kızartılmış | 85 g | 1,4 |
| Soya yağı | 1 yemek kaşığı | 1,3 |
| Kanola yağı | 1 yemek kaşığı | 1,0 |
| Alabalık, buharda | 85 g | 0,9 |
| Yer fıstığı, kavrulmuş | 28 g | 0,8 |
| Susam, kavrulmuş | 28 g | 0,7 |
| Antep fıstığı, kavrulmuş | 28 g | 0,6 |
| Brokoli, haşlanmış | Yarım su bardağı | 0,5 |
| Portakal | 1 orta boy | 0,3 |
| Yumurta, haşlanmış | 1 orta boy | 0,1 |
Kaynak: Linus Pauling Institute besin tablosu [1]; porsiyonlar ons ve fincan ölçülerinden gram ve mutfak ölçüsüne yuvarlanmıştır.
Besin sıklığı anketlerine dayanan tahminlere göre günlük beslenmeyle alınan koenzim Q10 ortalama 3-6 mg'dır [1]. Takviyelerdeki 30-100 mg bu miktarın çok üzerindedir. Çeşitli ve dengeli beslenme ile sağlıklı bir yaşam tarzı önemlidir; takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez.
Koenzim Q10 ne işe yarar? Faydaları hakkında ne söylenebilir?
Kısa cevap: Türkiye'de takviye edici gıdalarda kullanılabilecek sağlık beyanları TİTCK'nın listesinde tek tek sayılmıştır ve bu listede koenzim Q10 için bir beyan yoktur [4]. Bu yüzden "koenzim Q10 faydaları" sorusuna takviye için yazılabilecek bir fayda cümlesi yoktur; internette görülen "kalp için", "enerji için", "cilt için" gibi ifadeler onaylı beyan değildir.
Koenzim Q10 yine de çok araştırılmış bir bileşendir. Kaynakların bu araştırmaları nasıl özetlediği aşağıdadır; bu özet bir öneri değildir ve takviye edici gıdalar için onaylı bir sağlık beyanı değildir [2][1]:
- Statin kullananlarda kas yakınmaları: tek tek çalışmaların sonuçları farklıdır; NCCIH, genel kanıtın koenzim Q10'un bu yakınmaları azalttığı fikrini desteklemediğini belirtir.
- Kalp yetmezliği: hekim gözetiminde, ilaç tedavisine ek olarak incelenmiştir; NCCIH'e göre sonuçlar kesin değildir.
- Sporcu performansı: Linus Pauling Institute, koenzim Q10 takviyesinin performansı iyileştirmediğini özetler.
Bu konulardan biri için tedavi görüyorsanız, takviye kararını tedavinizi yürüten hekimle verin.
Koenzim Q10 ne zaman içilir?
Koenzim Q10 yağda çözündüğü için yağ içeren bir öğünle daha iyi emilir; günde 100 mg'ın üzerindeki miktarlar genellikle gün içine iki ya da üç parça hâlinde bölünür [1]. Ağızdan alınan koenzim Q10'un yüzde 5'ten azının kan dolaşımına ulaştığı düşünülür [1]; bu yüzden aç karnına, yalnızca suyla almak yerine yemekle almak mantıklıdır.
Sabah mı akşam mı sorusunun resmî bir cevabı yoktur. Hafif yan etkiler arasında uyku sorunu da bildirildiği için [2] bazı kişiler koenzim Q10'u akşam yerine kahvaltı ya da öğle yemeğiyle almayı tercih eder. Birden fazla bileşen içeren üründe ise etiketteki öneri esas alınır; örneğin Lifevit Alfa için öneri, yetişkinlerde tok karnına günde 1 tablettir.
Koenzim Q10'un zararları ve yan etkileri nelerdir?
Koenzim Q10 ile ciddi bir yan etki bildirilmemiştir; uyku sorunu ya da hazımsızlık gibi hafif yakınmalar görülebilir [2]. Özellikle günde 200 mg ve üzerindeki miktarlarda bulantı, ishal, iştah azalması, mide yanması ve karında rahatsızlık hissi bildirilmiştir; günde 100 mg'ın üzerindeki miktarların bölünerek alınması bu yakınmaları azaltabilir [1]. Bu bilgiler "yan etkisi yoktur" anlamına gelmez: beklenmedik bir durum fark ederseniz ürünü bırakın ve hekiminize danışın.
Statin ve varfarin kullananlar nelere dikkat etmeli?
Varfarin (kan sulandırıcı): Koenzim Q10 ile varfarinin birlikte kullanıldığı birkaç vakada varfarinin etkisinin azaldığı bildirilmiştir. Varfarin kullanan biri, pıhtılaşma tedavisini yürüten hekime danışmadan koenzim Q10'a başlamamalıdır; birlikte kullanım kararı verilirse INR değeri, özellikle ilk iki hafta, sık kontrol edilir [1]. Varfarin kullananlar için ikinci kritik besin ögesi K vitaminidir; bunu D3 ve K2 vitamini yazımızda anlattık.
Statinler (kolesterol ilaçları): Statinlerin baskıladığı enzim, hem kolesterolün hem de koenzim Q10'un yapım yolunda yer alır; statin kullananlarda kandaki koenzim Q10 düzeyinin düştüğü gösterilmiştir. Ancak bu düşüşün büyük ölçüde kandaki yağların azalmasından kaynaklandığı düşünülür ve bunun statin kullananlarda bir soruna yol açtığına dair kanıt yoktur [1]. Bu bilgi, statin kullananların koenzim Q10 almasının gerektiği anlamına gelmez. Statin ilacınızı kendi başınıza bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin; takviye düşünüyorsanız hekiminize sorun.
İnsülin: NCCIH, koenzim Q10'un insülinle etkileşebileceğini belirtir [2]. İnsülin ya da şeker düşürücü ilaç kullanıyorsanız başlamadan önce hekiminize danışın.
Koenzim Q10'u kimler kullanmamalı, kimler hekime danışmalı?
- Emziren anneler: bu dönem için güvenilir veri olmadığından kullanılmaması önerilir [1].
- Gebeler: kullanım kararı hekimle verilir.
- Varfarin, insülin ya da şeker düşürücü ilaç kullananlar: yukarıdaki nedenlerle hekim onayı olmadan başlamaz.
- Kemoterapi gibi kanser tedavisi görenler: koenzim Q10 bazı tedavilerle uyumlu olmayabilir [2]; onkoloğunuza danışın.
- 18 yaşın altındakiler: yetişkinlere yönelik ürünler çocuklara hekim önerisi olmadan verilmez.
- Laktoza duyarlı olanlar: bazı tabletlerde yardımcı madde olarak laktoz bulunur; içindekiler listesini okuyun.
Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz. Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın.
Etikette koenzim Q10 nasıl okunur?
Koenzim Q10 için beslenme referans değeri belirlenmemiştir; bu yüzden içerik tablosunun %BRD sütununda yüzde yerine yıldız ve "günlük değer belirlenmemiştir" notu görürsünüz [4]. Etikette miktarın tablet başına mı günlük porsiyon için mi verildiğine, formun (ubikinon ya da ubikinol) belirtilip belirtilmediğine ve takviye edici gıda onay numarasına bakın; onay numarasını Tarım ve Orman Bakanlığı'nın listesinden sorgulayabilirsiniz [5].
Lifevit Alfa – 30 Tablet
Bir tablette 100 mg koenzim Q10 (ubikinon) ve 250 mg alfa lipoik asit. Yetişkinler için tok karnına günde 1 tablet; laktoz içerir. Onay no: 008499-22.09.2020.
Ürünü incele →Tabletteki diğer bileşeni tek başına merak ediyorsanız alfa lipoik asit nedir yazımıza, mağazadaki diğer ürünler için gıda takviyeleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Koenzim Q10 vitamin mi?
Hayır. Vücut koenzim Q10'u kendisi ürettiği için vitamin sayılmaz [1]. Türkiye'de takviye olarak satılan ürünler takviye edici gıda olarak onaylanır.
Coenzyme Q10 ile koenzim Q10 aynı şey mi?
Evet. "Coenzyme Q10" İngilizce adıdır; CoQ10, ubikinon ve ubikinol de aynı molekülün adları ya da hâlleridir.
Ubikinol mü, ubikinon mu tercih edilmeli?
Takviye edici gıdalar için onaylanmış bir üstünlük yoktur. Bir karşılaştırmada 100 mg ubikinol ile 100 mg ubikinon arasındaki fark anlamlı bulunmamış, ubikinon da kanda çoğunlukla ubikinol olarak görülmüştür [3].
Koenzim Q10 aç karnına içilir mi?
Yağda çözündüğü için yağ içeren bir öğünle alınması önerilir [1]. Çok bileşenli ürünlerde etiketteki kullanım önerisine uyun.
Günde kaç mg koenzim Q10 kullanılır?
Yetişkin takviyelerinde genellikle 30-100 mg bulunur [1]. Sizin için geçerli olan, kullandığınız ürünün etiketindeki günlük porsiyondur; bunu aşmayın.
Statin kullanıyorum, koenzim Q10 almalı mıyım?
Statinler kandaki koenzim Q10 düzeyini düşürebilir, ancak bunun bir soruna yol açtığına dair kanıt yoktur [1]. Karar, statininizi yazan hekimle verilir; ilacınızı kendi başınıza değiştirmeyin.
Kaynaklar
- Linus Pauling Institute, Micronutrient Information Center. Coenzyme Q10. Oregon State University. lpi.oregonstate.edu
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH, ABD). Coenzyme Q10. Son güncelleme: Ocak 2019. nccih.nih.gov
- Pravst I. ve ark. Comparative Bioavailability of Different Coenzyme Q10 Formulations in Healthy Elderly Individuals. Nutrients. 2020;12(3):784. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- TİTCK, Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu ekleri (Ek-1 izin verilen sağlık beyanları, Ek-5 beslenme referans değerleri), 2023. titck.gov.tr (PDF)
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi. tarimorman.gov.tr
Yazar hakkında: Bu yazı Yek Pharma tarafından hazırlanmıştır. Bilgiler yazının sonundaki resmî kaynaklara ve hakemli yayınlara dayanır; sağlık beyanları yalnızca TİTCK'nın onaylı listesindeki tam metinle kullanılır. Yazıda adı geçen Lifevit Alfa, Yek Pharma'da satılan bir takviye edici gıdadır. Yayın tarihi: 15 Ekim 2026.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar, gebelik veya emzirme dönemi için hekiminize ya da eczacınıza danışın. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz ve normal beslenmenin yerine geçmez.