Alfa Lipoik Asit ve Koenzim Q10 Nedir? Birlikte Kullanım, Yan Etkiler ve Kimler Kullanamaz

"Alfa lipoik asit nedir?" ya da "koenzim Q10 nedir?" diye arayan biri çoğu zaman bir kutunun arkasındaki iki satırı anlamaya çalışıyordur: 250 mg alfa lipoik asit, 100 mg koenzim Q10. Bu yazıda iki bileşenin ne olduğunu, hangi besinlerde bulunduğunu, ubikinon ile ubikinol arasındaki farkı, ne zaman alındığını ve yan etkilerle ilgili kaynaklarda ne yazdığını sade bir dille topladık.

Alfa lipoik asit nedir?

Alfa lipoik asit, tioktik asit adıyla da bilinen, bitkilerde ve hayvanlarda, insanlar dahil, üretilen kükürt içeren organik bir bileşiktir [1]. Vücutta ürettiğimiz alfa lipoik asit proteinlere bağlı hâlde bulunur ve bazı enzimlerin yapısında yer alır [1]. Takviyelerdeki alfa lipoik asit ise proteine bağlı değildir; serbest hâldedir [1].

Molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki biçimi vardır: R-lipoik asit ve S-lipoik asit. Vücutta üretilen ve besinlerde bulunan biçim R-lipoik asittir; takviyeler ya yalnızca R biçimini ya da iki biçimin yarı yarıya karışımını (rasemik karışım) içerebilir [1]. Etikette yalnızca "alfa lipoik asit" yazıyorsa biçim ayrıca belirtilmemiş demektir.

Alfa lipoik asidin sık anılan bir özelliği, yapısı gereği hem suda hem yağda çözünebilmesidir [3]. Bu, bileşenin fiziksel bir özelliğidir; tek başına bir sağlık etkisi anlamına gelmez.

Alfa lipoik asit hangi besinlerde bulunur?

Alfa lipoik asit bitkisel ve hayvansal pek çok besinde proteine bağlı olarak bulunur, ancak besinlerdeki miktarlar hakkında ayrıntılı veri sınırlıdır [1]. Görece yüksek miktar ölçülen besinler böbrek, yürek ve ciğer gibi sakatatlar ile ıspanak ve brokolidir; domates, bezelye ve Brüksel lahanasında daha düşük miktarlar ölçülmüştür [1]. Besinlerdeki miktarlar mikrogram düzeyindedir; takviyelerde ise genellikle 50 ile 600 mg arasında alfa lipoik asit bulunur [1].

Koenzim Q10 nedir?

Koenzim Q10, ubikinon adı verilen bileşik ailesinin bir üyesidir. Adındaki "10", molekülün kuyruğundaki 10 izopren birimini anlatır [2]. İnsan vücudunda doğal olarak bulunan bir maddedir [4]. Vücut koenzim Q10'u kendisi üretebildiği için vitamin sayılmaz [2]. Yağda çözünen bir bileşendir; vücudun ürettiğinin yanında besinlerle de alınır [2].

Ubikinon ile ubikinol arasındaki fark

Koenzim Q10 vücutta üç farklı hâlde bulunabilir: tamamen indirgenmiş hâli ubikinol, tamamen oksitlenmiş hâli ubikinon ve bu ikisi arasındaki ara hâl [2]. Yani ubikinon ile ubikinol aynı molekülün iki farklı hâlidir ve vücutta birbirine dönüşebilir [2]. Etikette yalnızca "koenzim Q10" yazması, ürünün hangi hâli içerdiğinin ayrıca belirtilmediği anlamına gelir; merak ediyorsanız üreticiye sorabilirsiniz.

Koenzim Q10 hangi besinlerde var?

Koenzim Q10'un başlıca besin kaynakları et, tavuk ve balıktır. Soya, mısır, zeytin ve kanola yağları, kuruyemişler ve tohumlar da iyi kaynaklar arasındadır; meyve, sebze, yumurta ve süt ürünleri ise orta düzeyde koenzim Q10 içerir [2]. Besin sıklığı anketlerine dayanan tahminlere göre günlük beslenmeyle alınan koenzim Q10 ortalama 3-6 mg kadardır; yetişkinlere yönelik takviyelerde ise genellikle 30-100 mg bulunur [2].

Alfa lipoik asit ve koenzim Q10 karşılaştırması

Koenzim Q10 ve alfa lipoik asidin faydaları nelerdir?

"Koenzim Q10 faydaları" en çok aranan sorulardan biri. Cevabın mevzuat tarafı net: Türkiye'de takviye edici gıdalarda kullanılabilecek sağlık beyanları TİTCK'nın yayımladığı listede tek tek sayılmıştır ve bu listede ne koenzim Q10 ne de alfa lipoik asit için onaylanmış bir beyan bulunur [5]. İki bileşen üzerine yapılmış çok sayıda araştırma vardır; ancak bir araştırma, listede olmayan bir sağlık beyanını takviye için yazılabilir hâle getirmez. Bu yüzden bu yazıda iki bileşen için fayda vaadi yazmıyoruz; ne olduklarını, miktarlarını ve kullanım koşullarını anlatıyoruz.

Neden aynı tablette bir arada bulunur?

Alfa lipoik asit ve koenzim Q10 çoğunlukla ayrı ürünler hâlinde satılır. Bazı ürünler ikisini tek tablette birleştirir; bunun pratik karşılığı, iki ayrı kutu yerine günde tek tablet kullanmaktır. İkisinin birlikte kullanımına özel onaylı bir sağlık beyanı yoktur [5]. Mağazamızdaki alfa lipoik asit ve koenzim Q10'u aynı tablette içeren ürün Lifevit Alfa'dır.

Etikette miktar nasıl okunur?

İki bileşen için beslenme referans değeri (BRD) belirlenmemiştir; bu yüzden içerik tablosunun "%BRD" sütununda yüzde yerine çoğunlukla yıldız işareti ve "günlük değer belirlenmemiştir" notu görürsünüz [5]. Etiketi okurken şu dört noktaya bakın:

• Miktarın hangi porsiyona ait olduğu: Değer "1 tablette" mi, "günlük porsiyonda" mı verilmiş? Lifevit Alfa'da 1 tablette 250 mg alfa lipoik asit ve 100 mg koenzim Q10 bulunur; günde 1 tablet kullanıldığı için günlük miktar da aynıdır.
• Biçim: Alfa lipoik asit için R- ya da rasemik, koenzim Q10 için ubikinon ya da ubikinol belirtilmiş mi?
• Günlük porsiyon ve kullanım şekli: Kaç tablet, aç mı tok mu, su ile mi?
• Onay numarası: Ambalajdaki takviye edici gıda onay numarasını Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi'nden sorgulayabilirsiniz [6]. Lifevit Alfa'nın onay numarası 008499-22.09.2020'dir.

Alfa lipoik asit ve koenzim Q10 ne zaman içilir?

İki bileşenin emilimine dair genel bilgiler farklı yönleri işaret eder. Alfa lipoik asit aç karnına daha iyi emilir: yemekle birlikte alındığında kandaki en yüksek düzeyin yaklaşık yüzde 30 daha düşük kaldığı gözlenmiştir; bu yüzden tek başına kullanılan alfa lipoik asit için genellikle yemekten yaklaşık 30 dakika önce alınması önerilir [1]. Koenzim Q10 ise yağda çözündüğü için yağ içeren bir öğünle daha iyi emilir; günde 100 mg'ın üzerindeki miktarlar genellikle gün içine iki ya da üç parça hâlinde bölünür [2].

İki bileşeni aynı tablette içeren ürünlerde belirleyici olan üreticinin kullanım önerisidir. Lifevit Alfa'nın etiketinde öneri şöyledir: "Yetişkinler için tok karnına günde 1 tablet şeklinde ve bol su ile tüketilmesi tavsiye edilir." Tableti her gün aynı öğünden sonra almak, düzeni korumayı kolaylaştırır. Unuttuğunuz bir günün ardından ertesi gün iki tablet almayın; tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın.

Alfa lipoik asidin ve koenzim Q10'un yan etkileri nelerdir?

Alfa lipoik asit

Ağızdan alınan alfa lipoik asitle en sık bildirilen istenmeyen etkiler döküntü, kurdeşen ve kaşıntı gibi deride görülen alerjik tepkilerdir. Karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal ve baş dönmesi de bildirilmiştir; bir çalışmada bulantı, kusma ve baş dönmesinin sıklığı dozla birlikte artmıştır [1]. Günde 1.200 mg gibi yüksek miktarlarda idrarda kötü koku fark edildiği de not edilmiştir [1]. Küçük çocukların yanlışlıkla yüksek miktarda yutmasıyla ilgili ciddi zehirlenme vakaları bildirildiği için ürünü çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın [1].

Koenzim Q10

Koenzim Q10 ile ciddi bir yan etki bildirilmemiştir; uyku sorunu ya da hazımsızlık gibi hafif yakınmalar görülebilir [4]. Özellikle günde 200 mg ve üzerindeki miktarlarda bulantı, ishal, iştah azalması, mide yanması ve karında rahatsızlık hissi bildirilmiştir; günde 100 mg'ın üzerindeki miktarların bölünerek alınması bu yakınmaları azaltabilir [2].

Bu bilgiler "yan etkisi yoktur" anlamına gelmez. Kullanırken beklenmedik bir durum fark ederseniz ürünü bırakın ve hekiminize danışın.

Alfa lipoik asit ve koenzim Q10'u kimler kullanmamalı?

• Gebeler: Gebelikte alfa lipoik asit ancak sıkı hekim gözetiminde düşünülmelidir [1]. Koenzim Q10 için de kullanım kararını hekiminiz vermelidir.
• Emziren anneler: Emzirme döneminde alfa lipoik asit takviyesinin güvenliliği gösterilmemiştir ve önerilmez [1]; koenzim Q10 için de bu dönemde güvenilir veri bulunmadığından kullanılmaması önerilir [2].
• Varfarin kullananlar: Koenzim Q10 ile varfarinin birlikte kullanıldığı birkaç vakada varfarinin etkisinin azaldığı bildirilmiştir; varfarin kullanan biri, tedavisini yürüten hekime danışmadan koenzim Q10 kullanmaya başlamamalıdır [2][4].
• İnsülin ya da şeker düşürücü ilaç kullananlar: Alfa lipoik asit için bu ilaçlarla birlikte kullanımda kan değerlerinin yakından izlenmesi gerektiği belirtilir [1]; koenzim Q10'un da insülinle etkileşebileceği bildirilmiştir [4]. Bu ilaçları kullanıyorsanız kullanmadan önce hekiminize danışın.
• Düzenli ilaç kullanan ya da tedavi gören herkes: Takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın. Yüksek miktarda alfa lipoik asidin biotin (B7 vitamini) taşınmasıyla yarışabileceğine dair bulgular da vardır [1].
• 18 yaşın altındakiler: Lifevit Alfa'nın kullanım önerisi yetişkinler içindir.
• Laktoza duyarlı olanlar: Bazı tabletlerde yardımcı madde olarak laktoz bulunur; içindekiler listesini okuyun.

Sık sorulan sorular

Alfa lipoik asit ve koenzim Q10 birlikte alınır mı?

İkisini aynı tablette içeren takviyeler vardır; bu ürünlerde iki bileşen zaten birlikte alınır. İki ayrı ürün kullanıyorsanız her bileşenin günlük toplamını etiketlerden hesaplayın ve önerilen günlük porsiyonları aşmayın. İlaç kullanıyorsanız önce hekiminize danışın.

Koenzim Q10 ile ubikinol aynı şey mi?

Ubikinol, koenzim Q10'un tamamen indirgenmiş hâlidir; ubikinon ise tamamen oksitlenmiş hâlidir. İkisi aynı molekülün farklı hâlleridir ve vücutta birbirine dönüşebilir [2].

Alfa lipoik asit aç karnına mı içilir?

Tek başına kullanılan alfa lipoik asit aç karnına daha iyi emilir ve genellikle yemekten yaklaşık 30 dakika önce alınması önerilir [1]. Koenzim Q10 ile aynı tablette bulunan ürünlerde ise etiketteki öneriye uyun; Lifevit Alfa için öneri tok karnına günde 1 tablettir.

Günde kaç mg kullanılır?

Takviyelerde alfa lipoik asit genellikle 50-600 mg, koenzim Q10 ise yetişkin ürünlerinde 30-100 mg arasında bulunur [1][2]. Sizin için geçerli olan miktar, kullandığınız ürünün etiketindeki günlük porsiyondur; bu porsiyonu aşmayın.

Koenzim Q10 vitamin mi?

Hayır. Vücut koenzim Q10'u kendisi üretebildiği için vitamin sayılmaz [2]. Takviye olarak satılan koenzim Q10 ürünleri Türkiye'de takviye edici gıda olarak onaylanır.

Kullananların yorumları neden belirleyici değil?

Kullanıcı yorumları kişisel deneyimdir; bir takviyenin etkisini ya da size uygun olup olmadığını göstermez. Seçim yaparken miktar, biçim, onay numarası ve kullanım önerisi gibi etikette yazan bilgilere bakın; emin olamadığınızda hekiminize ya da eczacınıza danışın. Diğer takviyelerimiz için Gıda Takviyeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Linus Pauling Institute, Micronutrient Information Center. Lipoic Acid. Oregon State University (güncelleme Ekim 2018). lpi.oregonstate.edu
2. Linus Pauling Institute, Micronutrient Information Center. Coenzyme Q10. Oregon State University. lpi.oregonstate.edu
3. Superti F., Russo R. Alpha-Lipoic Acid: Biological Mechanisms and Health Benefits. Antioxidants (Basel). 2024;13(10):1228. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH, ABD). Coenzyme Q10. nccih.nih.gov
5. TİTCK, Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu ekleri (Ek-1 izin verilen sağlık beyanları, Ek-5 beslenme referans değerleri), 2023. titck.gov.tr (PDF)
6. Tarım ve Orman Bakanlığı, Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi. tarimorman.gov.tr
7. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (2013/49, değişiklikleriyle). mevzuat.gov.tr

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar, gebelik veya emzirme dönemi için hekiminize ya da eczacınıza danışın. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz ve normal beslenmenin yerine geçmez.

Yazar hakkında: Bu yazı Yek Pharma tarafından hazırlanmıştır. Bilgiler yazının sonundaki resmî kaynaklara ve hakemli yayınlara dayanır; sağlık beyanları yalnızca TİTCK'nın onaylı listesindeki tam metinle kullanılır. Yazıda adı geçen Lifevit Alfa, Yek Pharma'da satılan bir takviye edici gıdadır. Yayın tarihi: 2 Ekim 2026.